"Yon gwo pa an direksyon jistis": Rodolphe Mathurin salye adopsyon rezolisyon franse a sou dèt Ayisyen 

Pòtoprens, Ayiti,9 jen 2025 -Tinouvel.com

"Yon gwo pa an direksyon jistis": Rodolphe Mathurin salye adopsyon rezolisyon franse a sou dèt Ayisyen 

Kowòdonatè KAAD la wè vòt istorik  6 jen 2025 la kòm yon rekonesans enjistis  sou "doub dèt" Lafrans  te enpoze  Ayiti an 1825 .

Asanble Nasyonal Franse a te franchi  yon etap enpòtan nan dat vandredi 6 jen 2025 la, lè li te adopte rezolisyon gwoup GDR a te pwopoze a pou mande rekonesans ak reparasyon pou "doub dèt" la Frans  te enpoze  Ayiti ak òdonans 17 avril 1825 la. Pou Rodolphe Mathurin, kowòdonatè KAAD (Kolektif Ayisyen Afwodesandan), vòt sa a make yon gwo viraj  nan lit pou reparasyon  ansyen Prezidan Jean-Bertrand Aristide te inisye an 2001.

Yon mesaj pou lemonn antye

"Rezolisyon sa a voye yon mesaj pou lemonn antye," Rodolphe Mathurin te deklare  nan yon entèvyou ak Jounalis Lominy Edmond. "Kesyon Ayisyen an, doub dèt sa a an patikilye, se youn nan eleman kle ki egzije nou pou nou redefini relasyon entènasyonal yo ki  baze sou yon lòt etik ."

Militan pwogresis la raple limit enjistis istorik la: "Avèk ranson 1825 la, Lafrans te fòse nou peye, yon lòt fwa ankò, ak san nou pou sa nou te rache nan san nou: libète." Yon fraz ki rezime paradòks Ayiti, ki oblije nou pran ponya pou dedomaje ansyen mèt li yo apre li te fin pran endepandans li.

Yon konsyans k ap grandi

Rodolphe Mathurin souligne que cette démarche parlementaire reflète une prise de conscience croissante. « Aujourd'hui, de plus en plus de voix comprennent que la situation d'Haïti est en partie une conséquence de cette double dette injuste et infame », observe-t-il, notant que cette évolution « choque particulièrement l'extrême droite française ».

Rodolphe Mathurin mete aksan sou  inisyativ palmantè sa a ki reflete yon konsyans k ap grandi. "Jodi a, de pli zan pli vwa konprann sitiyasyon Ayiti a se an pati yon konsekans doub dèt enjis ak atròs sa a,"  pandan l ap note  demach sa a "choke patikilyèman  ekstrèm dwa franse a."

Rezolisyon nimewo 1267 Asanble Nasyonal Fransè a te adopte a mande gouvènman an pou l pran konkrètman twa gwo aksyon: rekonèt ofisyèlman enjistis òdonans 1825 la, konsidere konsekans alontèm li yo pou sosyete ayisyèn nan, epi etidye pwosesis pou remèt dèt sa a, Ayiti te peye nèt san li pa dwe sen kob kwiv  .

An repons ak  Kritik yo: "Se  jistis dabò"

Lè yo te poze l kesyon sou laperèz kèk eli franse yo te eksprime konsènan yon "danje pou kreye yon presedan", Rodolphe Mathurin te reponn kareman: "Se jistis anvan tout bagay." Okontrè, li wè li kòm "yon ti trou pou rekonsilyasyon, pou fratènite, ak pou lapè nan mond lan," nan yon kontèks kote bezwen ijan an se "fonde relasyon nou yo sou baz ki gen plis respè , ki pi jis."

Kowòdonatè KAAD la mete apwòch sa a nan yon pèspektiv reparasyon ki pi laj pou "plizyè pèp  afrodesandan ," kòm yon pati nan yon mouvman pou rekonèt enjistis kolonyal yo.
 Apèl pou solidarite ak Inivèsalis

Rodolphe Mathurin konkli analiz li a avèk yon apèl vibran bay gouvènman franse a: pou l "leve tèt li byen wo pou atenn ideyal Revolisyon Franse a tap defann yo epi Revolisyon Ayisyen an ki te tradui nan aksyon konkrè." Li raple eritaj inivèsalis revolisyonè Ayisyen yo: "Zansèt nou yo te ofri mond lan, nan san yo ak entèlijans yo, lide imanis inivèsèl la: TOUT MOUN SE MOUN."

Malgre rezolisyon sa a poko vin yon lwa, li "ouvri yon fenèt sou demen. Pou Ayiti. Pou Lafrans. Pou tout viktim kolonizasyon yo," militan an te   konkli, ki wè li kòm prèv  lit pou reparasyon an pa yon batay isole ankò.

Ronald Leon
tinouvel.com@gmail.com
@ti_nouvel
www.haitianmediaunited.com